ORGELS in de Vlaamse Ardennen

Waarom deze website?

​

De historische orgels van de Vlaamse Ardennen vormen een belangrijk onderdeel van ons cultureel erfgoed.  Toch krijgen zij vandaag vaak minder aandacht, onderhoud en waardering dan hun erfgoedwaarde verdient.  Het gaat om traditioneel erfgoed dat vaak al generaties standhoudt en een patrimonium dat het verdient om bewaard en doorgegeven te worden. 

Deze website wil bijdragen aan de kennis, waardering en instandhouding van het orgelerfgoed in de Vlaamse Ardennen.  De initiatiefnemer verdiepte zich in vakliteratuur, onderhield contacten met orgelbouwers en organisten en leerde de regionale instrumenten kennen door ze te bezoeken en te bespelen.  Daarnaast is hij ook actief in het orgelbouwambacht.

​

Door kerksluitingen, de afnemende interesse voor orgels bij het grote publiek en de voelbare inkrimping van financiële middelen staat het regionale orgelerfgoed steeds meer onder druk.  Daarom zijn inventarisatie, documentatie, bekendmaking en opvolging van dit erfgoed belangrijker dan ooit.

​

​

Doelstellingen

​

1. Bekendheid geven aan dit specifieke erfgoed bij een ruim publiek
2. Informatie verschaffen over het orgelerfgoed in de streek van de Vlaamse Ardennen
3. Bewustmaking creëren om dit patrimonium niet aan zijn lot over te laten
4. Het stimuleren van het behoud en de bespeelbaarheid van waardevolle instrumenten in de Vlaamse Ardennen

5. Voorkomen dat waardevol orgelerfgoed verloren gaat

Op die manier willen we:

• waarborgen creëren, zodat de unieke positie van het orgelerfgoed gehandhaafd blijft

• een verantwoorde omgang met het historische orgelbezit stimuleren

• eigenaars, beheerders en andere betrokkenen sensibiliseren rond het belang van onderhoud en duurzaam beheer

• alles bevorderen wat rechtstreeks of zijdelings met dit erfgoed verband houdt of daartoe dienstig kan zijn, in de ruimste zin van het woord.

​

​

Missie

Orgels zijn meer dan historische instrumenten. Ze vormen een levend onderdeel van ons cultureel erfgoed en kunnen enkel behouden blijven wanneer ze regelmatig bespeeld, zorgvuldig onderhouden en waar nodig gerestaureerd worden.
 

Daarvoor is een blijvende inzet nodig van organisten, componisten, orgelbouwers, onderzoekers, erfgoedzorgers en vele vrijwilligers. Hun kennis, vakmanschap en passie zorgen ervoor dat orgels blijven klinken en hun betekenis behouden voor toekomstige generaties.

​

Even belangrijk is het wekken en onderhouden van belangstelling bij een breed publiek. Alleen wanneer mensen de waarde van orgels leren kennen, ervaren en waarderen, ontstaat het maatschappelijke draagvlak dat nodig is om dit bijzondere erfgoed te bewaren.

De missie van Orgels Vlaamse Ardennen vertrekt vanuit de overtuiging dat het orgelerfgoed en de orgelcultuur van de Vlaamse Ardennen een unieke artistieke, historische en maatschappelijke betekenis hebben. Daarom zetten wij ons in om dit erfgoed zichtbaar, toegankelijk en levend te houden voor iedereen.
 

​

​

Visie

Onze visie is dat de aandacht voor het orgelerfgoed het best kan worden bevorderd door dit erfgoed en zijn omgeving toegankelijk te maken voor een breed publiek.  Een orgel komt immers het best tot zijn recht in de ruimte waarvoor het werd gebouwd. Daarom zijn niet alleen het instrument zelf, maar ook het kerkgebouw, zijn geschiedenis, zijn akoestiek en zijn maatschappelijke context van belang.
 

Door orgels te documenteren, zichtbaar te maken, te laten klinken en bezoekers kennis te laten maken met de gebouwen waarin zij zich bevinden, willen wij bijdragen aan een groter maatschappelijk draagvlak voor het behoud van dit unieke erfgoed.
 

Wij streven naar een toekomst waarin waardevolle orgels niet alleen bewaard blijven, maar ook daadwerkelijk beleefd kunnen worden als onderdeel van een levend en toegankelijk erfgoedlandschap.

 

​

Concrete realisaties

​

• In kaart brengen van het orgelerfgoed in de Vlaamse Ardennen.  Het resultaat ervan wordt gepubliceerd op deze website.
   

• Op regelmatige basis in de aandacht brengen van (activiteiten rond) het regionaal orgelerfgoed op de facebookpagina ‘Orgellandschap Vlaamse Ardennen’ https://www.facebook.com/orgelsvlaamseardennen/
   

• Het publiceren van artikels:
  - decembereditie 2013 van Heemkundig tijdschrift ‘De Zwalmgalm’: een themanummer volledig gewijd aan het orgelerfgoed van Horebeke en Zwalm
  - diverse artikels in het Heemkundig Tijdschrift 'Bouveloo' van Wortegem-Petegem (jg.11&12: 2018 nrs. 1, 2, 3; 2019 nrs. 1 & 2)
  - artikel in jaarboek Hultheim 2024 over de Kruishoutemse orgels
  - artikels in verschillende edities van Kerk en Leven, gewijd aan het plaatselijk orgelpatrimonium
  - artikels in kerkmuzikale nieuwsbrieven die aan koorleden en alle kerkmuzikaal betrokkenen in Horebeke en Zwalm werden uitgedeeld
  - ...
   

• Lezingen en publiekswerking
  Open Monumentendag, Open Kerkendag, lezing over ‘Orgels in de Vlaamse Ardennen’, lezing over een specifiek orgel (bijv. Nederzwalm, Moregem) of orgels in een specifieke regio (Wortegem-Petegem, Oudenaarde,...), openkerkgelegenheden, rondleidingen, ...
   

• Ondersteunen en adviseren bij plaatselijke initiatieven
   

• Communicatie met kerkfabrieken/eigenaars met voorstellen voor een orgelbeleid of het signaleren van dringende onderhoudswerkzaamheden die aan specifieke instrumenten moeten gebeuren, om verder verval te voorkomen
  - brief aan de kerkfabrieken in Horebeke-Zwalm met ‘voorstel beleid orgels’
   

• Bekendmaking bij een jong publiek
   

•  Samenwerking met orgelvereniging De Principaal (Gent):
  - masterclass zomerweek "De Vossenstaart van Etikhove" in Etikhove en diverse oefen- en lesinstrumenten in de regio, 2017
  - orgelexcursies met Nostalbus in de Vlaamse Ardennen, 1 oktober 2017, 4 oktober 2026
   

• Tweedaags orgelevent rond het enige Petrus Haelvoetorgel in Nederzwalm,12-13 september 2026

​

​

Ambitie​

Orgels Vlaamse Ardennen wil bruggen slaan tussen erfgoed, muziek en gemeenschap. Alleen door kennis te delen, mensen te betrekken en instrumenten te laten klinken, kan dit unieke patrimonium ook voor toekomstige generaties behouden blijven.
Een orgel leeft immers pas echt wanneer het wordt gehoord, bespeeld en gewaardeerd.