ORGELS in de Vlaamse Ardennen

BEDREIGD ERFGOED
en een kritische bedenking betreffende het plaatselijke orgelbeleid...
 

Met de sluiting van vele kerken als weekendvieringplaats, dreigen ook in Wortegem-Petegem heel wat instrumenten bedreigd erfgoed te worden, eenvoudigweg omdat ze niet meer regelmatig worden bespeeld en onderhouden.  Een orgel dat zwijgt, verliest langzaam zijn stem.

​

De orgels uit Elsegem, Moregem, Wortegem zijn vandaag stilstaande instrumenten, en stilstand betekent in orgeltermen helaas vaak sluipend verval.  ​Het is bijzonder jammer, gezien dit interessante instrumenten zijn.  

 

Het orgel uit Elsegem bevat niet alleen een 17de-eeuwse orgelkast, met zijn mooie klankkleuren is het bovendien één van de betere postromantische Anneessens-instrumenten in de streek.  Dat zo'n instrument vandaag nauwelijks klinkt, is muzikaal zonde én erfgoedkundig pijnlijk.  

Even onbegrijpelijk is dat het classicistisch-romantisch orgel van Moregem, recent nog gerestaureerd en geplaatst in Moregem, nauwelijks wordt bespeeld.  Het instrument is nochtans geschikt voor een breed repertoire.  Naast zijn typisch romantische klankkleuren zijn namelijk ook heel wat registers duidelijk schatplichtig aan de traditie, waardoor het orgel ook voor ouder repertoire uitstekend inzetbaar blijft.  Een orgel dat zo'n palet biedt, hoort niet weg te kwijnen in stilte.

​

In Wortegem beschikken we dan weer over een zeer degelijk romantisch instrument van de gebroeders Vereecken, geïnspireerd door de Franse symfonische stijl in de orgelbouw.  Met zijn dispositie en aantal pijpen is het meteen ook het grootste instrument van de gemeente.  Naast kwantiteit moet het orgel niet onderdoen in kwaliteit: zowel de degelijke bouw van het instrument, als de diversiteit aan mooie klankkleuren, maken dit orgel tot een bijzonder interessant instrument.  Met zijn 17 registers is het één van de weinige middelgrote zuiver symfonisch-romantische instrumenten in de streek die hun oorspronkelijk karakter volledig hebben behouden.  Het had het perfecte instrument kunnen zijn om wekelijks ingezet te worden.

​

Terecht betwistbaar is dan ook de keuze om de kerk van Petegem als liturgische centrumkerk te nemen, met het minder kwalitatieve Schyvenorgel.  Dit instrument behoort duidelijk niet tot het beste werk van Schyven.  Wellicht was het een low budget-orgel, want Schyven heeft elders veel beter gepresteerd.  Ondanks de recente herstelbeurt, is niet alleen de klankuitstraling verre van optimaal ten noemen (zelfs met geopende deuren van de orgelkast klinkt het instrument nog als een klein luidsprekertje op het doksaal); ook de speelaard vereist als het ware 'stalen handen'.  Het toucher is door de zware toetsveren in de speeltafel verre van aangenaam om op te spelen.
Het is dan ook niet te verwonderen dat men er vaker gebruik maakt van een elektronisch surrogaat.
Jammer dat uitgerekend dit pijporgel het instrument is dat staat in de kerk voor de wekelijkse liturgie.  Men had op orgelvlak toch een betere keuze kunnen maken, de liturgie en de orgelkunst waardig...

​

Toch is er een lichtpuntje, én een voorbeeld voor de naburige kerken: in Ooike heeft men de kerk herbestemd tot Erfgoedhuis, waarbij het orgel in 2026 zorgvuldig werd gereviseerd en nu wordt opengesteld voor bespelingen bij de open dagen van het Erfgoedhuis.  Een mooi bewijs dat erfgoed dat beweegt, ook blijft leven.

​​

​

Hoe snel bewegend muzikaal erfgoed een stilstaand bedreigd erfgoed kan worden...